Υφαίνοντας το ουράνιο τόξο: Επιστήμη, παραπλάνηση και δίψα για αναζήτηση(2000)

Richard DawkinsΧάρης Ε. Καζλαρής

Δίνει ρέστα με τούτο το βιβλίο του ο βιολόγος Ρίτσαρντ Ντόκινς. Διαπιστώνοντας και αυτός, όπως και άλλοι επιστήμονες στο παρελθόν, ότι πολλοί άνθρωποι και ανάμεσά τους καλοί ποιητές, πιστεύουν πως η επιστημονική αλήθεια καταστρέφει τη μαγεία και την ποίηση του ορατού και αόρατου διά γυμνού οφθαλμού κόσμου μας, επιχειρεί, και σε μεγάλο βαθμό καταφέρνει, να απαντήσει ανατρέποντας αυτήν την αντίληψη με τη βοήθεια και της ίδιας της ποίησης και της μαγείας. Επιπλέον κάνει έκκληση στους ποιητές να μην παραβλέπουν «Το χρυσωρυχείο έμπνευσης που τους προσφέρεται από την επιστήμη».

Πώς και γιατί βάλθηκε ένας επιστήμονας του μεγέθους του Ντόκινς να ασχοληθεί με θέματα έμπνευσης και ποιητικής ερμηνείας του κόσμου; Με δωρεά του δόκτορα Τσαρλς Σιμονίι της Microsoft, δημιουργήθηκε το 1995 στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης μια καινούργια καθηγεσία για την εκλαΐκευση της επιστήμης, και την έδρα αυτή κατέλαβε ως πρώτος δικαιούχος ο Ντόκινς, συγγραφέας μιας σειράς επιστημονικών εργασιών, οι οποίες αποδείχθηκαν δημοφιλείς, όχι μόνο στο αγγλόφωνο αναγνωστικό κοινό, αλλά σχεδόν σε όλον τον κόσμο.

Τούτο το βιβλίο του Ντόκινς δείχνει να είναι σύνθεση άρθρων του, ομιλιών, διαλέξεων κ.λπ. που τα τελευταία χρόνια ο επιστήμονας παρουσίασε. Ολα τα κείμενα των κεφαλαίων έχουν υποστεί την απαραίτητη επεξεργασία ώστε να γίνει δυνατό να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο. Ο πραγματικός τίτλος του βιβλίου «Unweaving the Rainbow» είναι από τον ποιητή Κιτς και σημαίνει «ξηλώνοντας το ουράνιο τόξο». Ο Κιτς πίστευε ότι ο Νεύτων, ανάγοντας το ουράνιο τόξο σε χρώματα του φάσματος, κατέστρεψε όλη την ποιητικότητά του. «Ο Κιτς -γράφει ο Ντόκινς- δεν θα μπορούσε να κάνει μεγαλύτερο λάθος απ αυτό, και σκοπός μου είναι να οδηγήσω στο αντίθετο συμπέρασμα όλους όσοι μπαίνουν στον πειρασμό μιας παρόμοιας οπτικής. Η επιστήμη είναι, ή θα έπρεπε να είναι, εμπνευστής μεγάλης ποίησης».

Δεν ξέρω αν διαβάζοντας κανένας το βιβλίο του Ντόκινς σώζει την ψυχή του, όπως διατείνεται ο νομπελίστας Φράνσις Κρικ, πάντως σίγουρα βγαίνει όχι μόνο κερδισμένος αλλά και με ένα αίσθημα εμπιστοσύνης και αισιοδοξίας για τον άνθρωπο. Παρακολουθήστε τη ρητορία του Ντόκινς στο απόσπασμα από τον πρόλογό του και θα καταλάβετε τι εννοώ: «Το αίσθημα δέους που μπορεί να μας δώσει η επιστήμη είναι μία από τις κορυφαίες εμπειρίες που μπορεί να βιώσει η ανθρώπινη ψυχή. Είναι ένα βαθύ, ευαίσθητο πάθος να συμπεριλαμβάνεσαι σε ό,τι καλύτερο μπορεί να προσφέρει η μουσική και η ποίηση. Είναι πραγματικά ένα από τα πράγματα που κάνουν τη ζωή να αξίζει να τη ζήσει κανείς, και το κάνει ακόμη πιο αποτελεσματικά όταν μας πείθει ότι ο χρόνος που διαθέτουμε για να ζήσουμε είναι πεπερασμένος». Βέβαια, δεν είναι όλο το βιβλίο τόσο εύκολα κατανοητό, αλλά ο Ντόκινς κατέβαλε προσπάθειες ώστε και τα δύσκολα σημεία να γίνονται προσπελάσιμα ακόμη και από μη ειδικούς αναγνώστες. Ετσι δικαιώνεται, πιστεύω, και ο τίτλος της ελληνικής έκδοσης, αφού σκοπός του συγγραφέα ήταν να ξαναϋφάνει ή ξαναπλέξει το ουράνιο τόξο, δίνοντάς του όλη την ομορφιά και τη μαγεία του μέσα από τα μάτια της γνώσης.